Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen enam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. ırlamakler esas kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise enam dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir enam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası bakımından bir sınırlama imkânsız.

ırlamaklerin koca çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde enamın malı olurlar ve enamın her kesimine seslenme fail sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu el, bir natür olayı evet da bir kahramanlık katsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, ülke adlarının, hatta konuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak zorluklaleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine kayran uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise ekseriyetle dubara havaları ülke aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık tarz adı verilmektedir.

Türklerde teamüllenen konulara nazaran bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına nazaran ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Merasim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Huzurlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Olta ırlamakleri
Beğeni ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri